اخباری گوناگون از حفاظت و مرمت در سراسر کشور:

---

۱.يك خبر از خراسان جنوبي:

مديركل اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان جنوبي گفت:

مرمت بناي تاريخي "ميرزا جعفر" در شهر خوسف بيرجند آغاز شد.

حسين عباس زاده روز يكشنبه به خبرگزاري جمهوري اسلامي گفت: اين بنا در ‪ ۳۵كيلومتري غرب بيرجند در كنار مسجدجامع خوسف قرار دارد و با توجه به ويژگيهاي معماري قدمت آن به دوره قاجار مي‌رسد.

وي افزود: بناي تاريخي ميرزا جعفر خوسف به سبك درونگرا بوده و از عناصر معماري سنتي ايراني از قبيل ورودي، هشتي، دهليز، ايوان، شاه‌نشين ، حياط و مطبخ تشكيل شده است.

او گفت: ورود به داخل بنا از طريق يك سردر با طاق كليل امكانپذير است، در دو طرف جنوب غرب و شمال غرب حياط ، دو ايوان و در دو ضلع شرق يك طاق نماي بزرگ تعبيه شده است.

وي اضافه كرد: ايوان ضلع شمال غرب و ملحقات آن از مهمترين بخش‌هاي آن محسوب مي‌شود كه اين ايوان داراي طاقي با قوس جناغي است.

او گفت: تزئينات بنا يكي از ويژگي‌هاي آن است كه بيشتر در اطاق پنج دري قرار دارد كه شامل رسمي بندي ، پوشش طاق و تويزه، نقاشي‌هاي ديواري ، تزئينات مربوط به بخاري‌هاي ديواري و پنجره‌هاي مشبك گچي مي‌باشد.

وي افزود: به علت ريزش سقف بنا ، برخي از ديوارها بصورت مخروبه در آمده است.

وي ميزان اعتبار اختصاص يافته براي مرمت مرحله اول بنا شامل آواربرداري و مرمت ديوارها را ‪ ۱۰۰ميليون ريال از محل اعتبارات استاني ذكر كرد.

وي گفت: در صورت تخصيص اعتبار لازم در سال آينده اين بنا براي تبديل به كاربري‌هاي فرهنگي و موزه‌اي مرمت مي‌شود.

او افزود: بناي تاريخي ميرزاجعفر با شماره ‪ ۱۰هزار و ‪ ۴۶۱در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.

مديركل اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان جنوبي گفت:

نخستين فصل مرمت بناي امامزاده "زيدبن موسي‌بن جعفر" آفريز در اين استان اجرا شد.

اين بناب تاريخي در ‪ ۶۵كيلومتري جنوب غرب قاين قرار دارد.

حسين عباس زاده روز دوشنبه به خبرگزاري جمهوري اسلامي گفت: با توجه به فرم معماري و مصالح بكار رفته درساخت بنا قدمت آن به دوره صفوي برمي‌گردد و كتيبه‌ها نيز تاريخ ساخت آن را به قرون اوليه اسلامي منتسب مي‌كند.

وي افزود: ساختمان اين امامزاده يكي از بناهاي تاريخي و ارزشمند استان به شمار مي‌آيد.

وي رسمي بنديها، مقرنسيهاي زيبا و كاشيكاريهاي گنبد را از ويژگيهاي بارز اين بنا ذكر كرد.

او گفت: مرمت در ورودي و رواق مجاور بناي امامزاده زيدبن موسي بن جعفر از اواخر تير ماه آغاز شده كه اينك به پايان رسيده است.

وي افزود: مرمت بام ايوان ورودي و رواقهاي مجاور آن پس از خاكبرداري و سبك‌سازي با اجراي مرحله به مرحله خاك دو نم، كاهگل، آجر شكسته با ملات گل و اجراي آجر فرش به پايان رسيده است.

وي گفت: بازسازي پلكان دسترسي به پشت بام با توجه به شواهد موجود در پي بنا و مرمت و بازسازي تاق رواقها و نماسازي آن به شيوه سنتي كامل انجام شده است.

وي افزود: ‪ ۷۰ميليون ريال از اعتبارات استاني به مرمت بناي رواق اين بنا اختصاص داده شده است.

2.یک میلیون دلار به مرمت آثار تاریخی ایران در خارج از مرزها اختصاص یافت:

در صورت توافق نهایی ایران و یونسکو ، صندوق ایران در یونسکو تشکیل می شود و رئیس جمهور نیز مبلغ یک میلیون دلار به حمایت از این طرح اختصاص داده است.

به گزارش خبرگزاری مهر ، مدیر پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری از طرح تشکیل صندوق ایران در یونسکو خبر داد.

هاشمی ، سطح همکاری های متقابل میان ایران و یونسکو را در عالی ترین حد ممکن از بدو شکل گیری سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری توصیف کرد وگفت در حال حاضر از تمام ظرفیت ها و امکانات حمایتی و مشورتی سازمان یونسکو استفاده می کنیم و در همین چارچوب ها طرح تشکیل صندوق ایران در یونسکو را به مسئولان مربوطه پیشنهاد کرده ایم که یکی از مفاد آن حمایت و حفاظت از آثار تاریخی ایران در حوزه تمدن ایران است.

وی در توضیح بیشتر موضوع افزود این طرح یک اقدام فراملی به منظور حمایت از میراث فرهنگی ایران و مرمت آثار ایرانی در خارج از مرزهای ایران است که برخی از آنها در معرض تخریب قرار گرفته اند و مرمت آنها الزامی است.

مدیر پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری در مورد مرمت آثار ایرانی در حوزه تمدن ایران به عنوان نمونه به برخی از آثار همانند مقابر قطب شاهی و نمونه عمارت عاشوراخانه که نوعی حسینیه است اشاره کرد که توسط معماران ایرانی بنا شده و یادگاری از دوه مهاجرت و ارتباط فرهنگی - تاریخی ایران با کشور هند در قرون گذشته است.

وی یادآور شد: این طرح هنوز در دست بررسی است و در صورت توافق نهایی و انعقاد قرار داد با مسئولان مربوطه در هندوستان که با حمایت ونظارت یونسکو صورت می گیرد این طرح به مورد اجرا در می آید.

به گفته طه هاشمی ، هم اکنون تفاهم نامه ای میان طرف ایرانی و مسئولان یونسکو تنظیم و آماده شده و در اولین فرصت مورد بحث و مذاکره قرار خواهد گرفت.

وی در ادامه تاکید کرد: در صورت توافق نهایی در کشورهایی که دارای آثار ایرانی هستند بخشی از هزینه و اعتبارات لازم برای حفاظت و مرمت توسط این کشورها و بخشی دیگر توسط ایران تامین خواهند شد.

این مقام مسئول از تخصیص یک میلیون دلار اعتبار خبر داد که از سوی رئیس جمهور و به منظور اولین گام در حمایت از این اقدام اختصاص یافته است.

3.هزینه مرمت آثار تاریخی از نگهداری آنها سنگین تر است:

حفاظت آثار تاریخی مهم تر از مرمت آنها است ، زیرا هزینه ای که صرف مرمت می شود بسیار بیشتر از هزینه های نگهداری آثار است.

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری مهر در مشهد ، رئیس سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی طی کنفرانس مطبوعاتی در سالن کنفرانس کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی ، گفت: در تلاش هستیم با همکاری سازمان آموزش و پرورش و سایر مراکز علمی و همچنین اداره میراث فرهنگی ، به تولید علم که مهمترین اولویت موزه ها است ، برسیم.

دکتر محمد علی برادران رفیعی  افزود: نداشتن فضای مناسب و کافی برای تخصیص به موزه ها باعث شده ، به یک وضعیت مطلوب و دلخواه نرسیم اما درصدد هستیم  با طرح توسعه ای که در پیش روی داریم بتوانیم فضای بهتری در اختیار مجموعه موزه ها و گنجینه های آستان قدس قرار دهیم و به این ترتیب به ارائه هر چه بهتر میراث فرهنگی کمک کنیم.

وی خاطر نشان ساخت: در سالهای اخیر خیلی نتوانستیم در خرید اشیای موزه ای کاری انجام دهیم چرا که برخی از کارها تکراری و قیمت گذاری آنها توسط افراد با نظر کارشناسان متفاوت است. همچنین کمبود جا نیز از عوامل دیگر این مسئله بوده است.

برادران رفیعی در ادامه گفت: در مورد مسئله تعامل با موزه های سایر نقاط جهان نیز باید برنامه ریزی هایی انجام دهیم که در حال حاضر در این نقطه ضعف داریم.

معاون اداره موزه های سازمان کتابخانه ها نیز در این نشست تصریح کرد: موزه آستان قدس به جهت مجاورت با حرم امام رضا (ع) دارای ویژگی منحصر به فردی است که توانسته علاوه بر تنوع و بی نظیر بودن در ارائه اثر یکی از پربیننده ترین موزه های دنیا باشد.

سید محمد بهروز ادامه داد: باید در تلاش باشیم که موزه ها تنها محل تفنن برای افراد نباشد و علاوه بر ثبت ، مرمت و نگهداری به بحث آموزش نیز تاکید داشته باشیم تا بتوانیم یک ارتباط فکری بین بشر امروز و دیروز به وجود آوریم تا در آینده شاهد آن باشیم که موزه ها هم پای دانشگاهها به عنوان مرکز آموزشی محسوب می شوند .

حشمت کفیلی ، رئیس اداره پژوهش و معرفی اثر نیز ضمن تاکید بر تعریف موزه در سطح دنیا اظهار داشت : به دنبال ایجاد تحولاتی همسو و همگام با معیارهای جهانی هستیم و از سال 82 به بعد که بخش های اداریمان را توسعه دادیم ، عملکردمان سریعتر و عمیق تر انجام شد و با پژوهش هایی که در خصوص آثار موجود در موزه ها به صورت گروهی و جدی پیگیری شد توانستیم بروشورها و دفترچه های راهنمایمان را نیز به چاپ برسانیم .

وی یادآور شد : با سازمان آموزش و پرورش نیز ارتباط هایی را برقرار کردیم  و با تعاملاتی که با آنها داشتیم قرار شد بازدید دانش آموزان از موزه ها به صورت گذرا نباشد و آنها در این بازدیدها نتیجه مثبتی را بگیرند و بتوانند سوالات متعددی را مطرح سازند که به ما نیز در امر آموزش یاری کنند .

علی اصغر ثابت جازاری ، رئیس کل اداره حفاظت و مرمت اثر فرهنگی نیز گفت: به دنبال آن هستیم که بیشتر بر روی مسئله حفاظت از آثار اقدام کنیم ، چرا که بر این باوریم حفاظت مهم تر از مرمت است و حتی هزینه ای که صرف مرمت می کنیم بسیار بیشتر از هزینه های نگهداری است.

ثابت جازاری اذعان داشت: طی یک سال گذشته هدف را بر حفاظت و پیشگیری از فرسودگی آثار موزه ها گذاشتیم و به دنبال شرایطی برای استریل کردن وسایل و اشیاء داخل موزه هستیم و باید دما و رطوبت را نیز کنترل کنیم تا مانع از فرسودگی آثار شویم .

محمد باقر کفش دار توسی رئیس اداره گنجینه ها که از مسئولین حاضر در این جمع بود خاطر نشان کرد : موزه آستان قدس در 11 بخش مختلف تلاش می کند که از آن جمله به گنجینه فرش ، تمبر ، اسکناس ، نجوم ، سلاح ، ظروف ، هنرهای تجسمی ، صدف اشاره کرد  و نیز موزه قرآن ، کتب خطی ارسالی از جانب مقام معظم رهبری ، موزه تاریخ مشهد و سکه و مدال را می توان برشمرد .

وی در پایان گفت: قرار است از هر کشوری کوچکترین و بزرگترین اسکناس آن کشور را در مکان آن موزه ها ارائه دهیم و همچنین درصدد هستیم که برخی از موزه ها را به صورت طبقه بندی شده درآوریم .

4.نگاهي به وضعيت آثار تاريخي بيستون / يك سال پس از جهاني شدن:

كرمانشاه ، خبرگزاري جمهوري اسلامي

 داخلي. فرهنگي. بيستون. گردشگري. ميراث.

مجموعه تاريخي و طبيعي بيستون كرمانشاه روز پنجشنبه ‪ ۲۲تير ماه سال گذشته برابر با ‪ ۱۳جولاي ‪ ۲۰۰۶ميلادي در كميته ثبت آثار جهاني كه در كشور ليتواني برگزار شد در فهرست آثار جهاني به ثبت رسيد.

ثبت بيستون در فهرست آثار جهاني شادي، غرور و افتخار زيادي براي ايرانيان بخصوص كرمانشاهيان به همراه داشت.

عليرغم گذشت يك سال از ثبت جهاني آثار باستاني بيستون متاسفانه تاكنون اقدامات قابل توجهي براي اين مجموعه با ارزش صورت نگرفته است.

گردشگران داخلي و خارجي اين مجموعه هم‌اكنون از كمترين امكانات رفاهي و خدماتي برخوردارند و اقدام چشمگيري نيز براي حفاظت و مرمت آثار تاريخي آن نشده است.

مجموعه آثار تاريخي بيستون در سطح جهان بي‌نظير است چرا كه هر گردشگري با صرف يك ساعت وقت مي‌تواند از هر دوره تاريخي و پيش از تاريخ در بيستون آثاري بيابد كه اين امر در ديگر جاها غيرممكن است.

سال گذشته در چنين روزي پلاكاردهاي تبريك به مناسبت جهاني شدن بيستون در گوشه و كنار كرمانشاه به چشم مي‌خورد، فرهيختگان از اين افتخار به عنوان نقطه عطف ديگري در تاريخ كرمانشاه نام مي‌بردند و وعده‌هاي بسياري از سوي مسوولان در خصوص چشم‌انداز روشن و آينده متفاوت اين مجموعه كم‌نظير جهاني به گوش مي‌رسيد.

به گفته كارشناسان ميراث فرهنگي پرونده مجموعه تاريخي بيستون آن قدر كامل بود كه بدون هيچ بحثي با اكثريت قاطع آراء و بدون هيچ مخالفي به ثبت رسيد.

به گفته اين كارشناسان، كميته كارشناسي ثبت آثار جهاني متشكل از ‪۳۱ كشور جهان بود كه آثار خود را براي ثبت ارايه كردند و همگي به ثبت بيستون راي مثبت دادند.

رييس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان كرمانشاه روزي كه بيستون جهاني شد از اهميت و جايگاه اين اثر سخن گفت و اينكه جهاني شدن يك اثر به اين معني است كه آن اثر به همه بشريت، كشورها و ملتها متعلق است و بخشي از تمدن بشري است.

" اسدالله بيرانوند" به خبرنگار ايرنا افزود: هر چقدر شهرت و معروفيت يك اثر در دنيا بيشتر باشد امتيازات بيشتري نيز از نظر گردشگري به آن تعلق مي‌گيرد.

وي اضافه كرد: بيش از ‪ ۱۳هزار و ‪ ۴۰۰اثر تاريخي و طبيعي در كشور به ثبت ملي رسيده كه از ميان اين آثار تنها هشت اثر آن در فهرست آثار جهاني ثبت شده كه بيستون هشتمين اثر است.

وي گفت: سامان دهي اين محوطه تاريخي براساس شاخصها و معيارهاي يونسكو حفاظت از آن و مرمت اين اثر از مهمترين اولويتهاي سازماي گردشگري است كه با ثبت جهاني، اين اثر از جنبه محلي و ملي فراتر رفته و جنبه بين‌المللي پيدا كرده است.

وي افزود: اعتبار ملي براي حفظ اين اثر امسال حدود پنج ميليارد ريال و اعتبارات استاني نيز سه ميليارد ريال است كه علاوه بر اين اعتباراتي نيز از سوي يونسكو براي اين اثر تخصيص خواهد يافت.

وي گفت: اين مجموعه تاريخي هرسال بيشترين بازديدكننده را در ميان آثار تاريخي استان كرمانشاه داشته است.

اكنون درست يكسال از جهاني شدن بيستون گذشته است اما به گفته مدير پايگاه تاريخي بيستون تغييري در اين مجموعه تاريخي ايجاد نشده است.

"داوود دانشيان " روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: بنا نيست به مناسبت سالروز جهاني شدن بيستون جشني بر پا كنيم چون چيزي براي ارايه كردن نداريم.

دانشيان گفت: اكنون كار مطالعاتي در خصوص طرح جامع سامان دهي مجموعه تاريخي بيستون در دست اقدام است.

وي گفت: در بخش اول كه شامل مطالعات است بيش از يك ميليارد ريال هزينه شده است و اقدامات اجرايي ميلياردها تومان هزينه نياز دارد.

وي گفت: اكنون با دانشگاه علم و صنعت توافقاتي شده و كار مطالعه شروع شده است كه براساس راهبردهايي كه ارايه خواهد شد كارهاي اجرايي ظرف دو ماه آينده آغاز مي‌شود و بتدريج مردم آثار آن را در مجموعه جهاني بيستون مشاهده خواهند كرد.

وي گفت: اكنون كار نرده‌كشي محدوده عرصه بيستون براي شروع فعاليتهاي سامان دهي انجام شده، مرمت پل صفوي آغاز شده و كار كاوش باستان شناسي كاخ ساساني نيز در هفته جاري آغاز خواهد شد.

وي افزود: با سازمان آب و فاضلاب شهرستان هرسين نيز در خصوص زيرساختهاي اثر توافقاتي انجام شده است.

طرج جامع سامان دهي بيستون اقدامات بسيار زيادي از ورودي اين اثر تا خدمات زيربنايي را در بر مي‌گيرد و اميد است با انجام اين طرح رضايتمندي بازديدكنندگان از اين مجموعه فراهم شود.

مدير پايگاه تاريخي بيستون در خصوص آمار بازديدكنندگان از مجموعه جهاني بيستون گفت: به دليل اينكه بازديد از مجموعه بيستون آزاد است و بليط فروخته نمي‌شود آماري از بازديدكنندگان بيستون نداريم و تنها آمار بازديدكنندگان خارجي در دست است.

وي گفت: آمار بازديدكنندگان خارجي از اين اثر از ابتداي سال ‪ ۸۶تا پايان خرداد ماه ‪ ۹۶نفر است.

مدير كل ميراث فرهنگي استان كرمانشاه نيز در گفت و گو با خبرنگار ايرنا گفت: روند سامان دهي بيستون كند است اما بدون حركت نيست.

" اسدالله بيرانوند " افزود: جهاني شدن يك اثر به معني تبديل شدن آن به بوستان شهري نيست بلكه به اين معني است كه متعلق به جهانيان است.

وي گفت: تا پايان سال ‪ ۸۷فرصت داريم كه برنامه جامع فرهنگي، اقتصادي اجتماعي و اجرايي بيستون را به سازمان مديريت تحويل دهيم تا به عنوان يك پروژه ملي براي آن رديف بودجه مستقل اختصاص يابد و بتوانيم براي آن از محل اعتبارات ملي هزينه كنيم.

وي گفت: اكنون مطالعات در حال انجام است و توافقاتي انجام شده است.

وي افزود: نبايد انتظار غيرمعقول از تغييرات در بيستون داشت و بايد متناسب با اصول پيش برويم تا بتوانيم نيازهاي گردشگران را با حفظ طبيعت و آثار منطقه برآورده كنيم.

وي در خصوص حفاظت از بيستون با وجود كارخانه‌هاي پتروشيمي در منطقه گفت: مطمئنا هر سرمايه بزرگي كه در منطقه استقرار يابد اثرات مخرب زيست محيطي به دنبال دارد ما در اين خصوص ابهام داريم اما نمي‌توانيم اظهارنظر كنيم و اين كار وظيفه محيط زيست است.

وي گفت: تاكنون نامه‌هاي زيادي به محيط زيست نوشته‌ايم اما پاسخي مبني بر تاييد دريافت نكرده‌ايم.

وي افزود: كميته ثبت آثار جهاني يكسري كميته‌هاي نظارتي دارد كه سالي يكبار نماينده آن از اثر بازديد مي‌كند و بايد هر شش ماه يكبار گزارش عملكرد اثر را براي آنها ارسال كنيم تا در بازديد سالانه گزارشهاي عملكرد با وضعيت موجود مطابقت داده شود.

منطقه تاريخي و اكوتوريستي بيستون در ‪ ۲۵كيلومتري شرق كرمانشاه قرار دارد و آثار موجود در اين منطقه از دوره جمع‌آوري غذا آغاز و به دوره صفويه ختم مي‌شود.

آثار ارزشمند اين مجموعه شامل نقش و كتيبه داريوش هخامنشي، مجسمه هركول كتيبه و نقش گودرز، فرهادتراش، بناي اشكاني و ساساني، سرستونهاي دوره ساساني، نقش اشكاني، نقش مرداد دوم، غارشكارچيان، كتيبه‌هاي اسلامي، كاروانسراي ايلخاني، تپه نادري، پل خسرو، پل صفوي، كاروانسري عباسي و...

بيستون را به گنجينه تاريخ بشري مبدل كرده است.

كتيبه داريوش هخامنشي كه با خط ميخي به سه زبان پارسي باستان، بابلي و عيلامي در ‪ ۴۱۴سطر در دل كوه بيستون حك شده بزرگترين، معتبرترين و پر اهميت‌ترين كتيبه‌اي است كه در جهان شناسايي و از سوي سازمان جهاني يونسكو به رسميت شناخته شده است.

در اين سنگ نبشته داريوش ابتدا به معرفي خود مي‌پردازد و سپس واقعه قتل گئومات مغ را كه پس از مرگ " كمبوجيه " سلطنت را غصب كرده بود شرح مي‌دهد.

پس از آن به شرح جنگهايي كه بر ضد بزرگان و امراي ياغي كرده‌بود پرداخته و در خاتمه به هر كس كه اين كتيبه بزرگ را محو كند نفرين مي‌كند.

صداي نگران داريوش بعد از گذشت ‪ ۱۵قرن هنوز هم از دل كوه بيستون به گوش مي‌رسد و ما را به تلاش و كوشش بيشتر براي نگهداري و حفاظت از اين اين ميراث بزرگ جهاني فرا مي‌خواند.ك/‪۴--  ۵۶۶/۵۶۷/۷۴۵۲

5.نسخ دوره ايلخاني از نسخه‌هاي ارزشمند موجود در كتابخانه‌ها و موزه‌ها علي‌الخصوص موزه دوران اسلامي مي‌باشد:

 كه تاكنون براي شناسايي‌ نوع كاغذ‏، مركب، روش ساخت كاغذ آنها و آناليز رنگهاي بكار رفته در تذهيبهاي آنها هيچگونه اقدامات پژوهشي صورت نگرفته است. و در بسياري از مراكز تخصصي هنوز اتفاق نظري در مورد شناسايي نسخ دوره ايلخاني موجود نمي‌باشد. لذا اين طرح با اهداف زير آغاز گرديده است:

1- تعريف شناسه‌هايي مهم و شاخص كه نقش اساسي و مطمئن  در شناسايي  نسخ دوره ايلخاني داشته باشد.

2- شناخت ساختار كاغذ، شناخت تكنيكهاي ساخت كاغذ در اين دوران.

3- شناخت رنگدانه‌هاي بكار رفته در نوشتار و تذهيبهاي نسخ مورد نظر.

4- مستندنگاري از وضعيت نسخ‌خطي  موجود.

5- چاره‌انديشي و رفع معضلات موجود.

6. گروهی معتقد بودند که مناره های امیرچقماق جنبه تاریخی ندارد و آنرا مناره های بی خاصیت می نامند:

مطلبي خواندني از سالنامه فرهنگ يزد به سال 1342 هجري شمسي به قلم عباس رئيس زاده

کد خبر : 1669

 گروهی معتقد بودند که مناره های امیرچقماق جنبه تاریخی ندارد و آنرا مناره های بی خاصیت می نامند

مطلبي خواندني از سالنامه فرهنگ يزد  به سال 1342 هجري شمسي

به قلم عباس رئيس زاده

ریئس آموزش و باستانشناسی در سال 1342 

برای تعمیرات کلی بناهای تاریخی به موجب قانون اوقاف که به تصویب رسید مقرر گردید نیم عشر عایدات حق النظاره اوقافی به مصرف ساختمان و تعمیرات ابنیه تاریخی و مرمت اماکن و آثار مقدسه ملی برسد ، تصویب این قانون اساسی ترین قدمی است که در دوران شاه در راه تعمیر ابنیه تاریخی و آثار ملی برداشته شد و نیز بعداً در بودجه وزارت فرهنگ مبلغی برای تعمیر و صیانت و حراست آثار و ابنیه تاریخی کشور منظور گردید و به تدریج افزایش یافت با آنکه شهرستان یزد با دارا بودن آثار تاریخی بیشمار آن کاملاً روشن است .

و تعداد زیادی آثار تاریخی داشته ولی با کمال تأسف همانطور که قبلاً اشاره شد در اثر عدم توجه بافتخارات ملی و تاخت و تاز اقوام بیگانه بیشتر آثار تاریخی یزد از بین رفته و هم اکنون بصورت مخروبه ای درآمده است . همین مسجد جامع کبیر یزد که یکی از بناهای مجلل و با شکوه تاریخی می باشد اگر در اثر توجه خاص و علاقه مندی کامل حجت الاسلام آقای حاج سید علیمحمد وزیری که از سادات جلیل القدر می باشند نبود اکنون ویرانه ای بیش از آن بجا نمانده بود و امروز هم مورد اعجاب و تحسین ملل غرب قرار نمی گرفت .

در اثر تشکیل هیأتی بنام هیأت حامیان مسجدجامع کبیر و معرفی به اداره فرهنگ و اداره کل باستان شناسی سالیانه مبلغی در حدود سی هزار ریال به منظور تعمیر و مرمت بنای تاریخی مسجدجامع حواله می شد مسجد مزبور که مربوط به قرن هفتم و هشتم هجری است و ضمن شماره 206 به ثبت تاریخی اموال غیرمنقول کشور رسیده و در اثر همت عالیه هیأت حامیان و اداره فرهنگ و اداره کل باستان شناسی بصورت بنای بسیار مجلل و باشکوهی که در خور یک بنای قدیمی و باستانی است درآمده و با کوشش و مساعی و فعالیتهای خستگی ناپذیر جناب آقای وزیری دارای مؤسساتی از قبیل کارخانه برق ـ قالی بافی ، کتابخانه و ساعت بزرگ و غیره است که باعث افتخار و سربلندی ایرانیان به ویژه اهالی یزد می باشد .

به واسطه همین کوششها و علاقمندی که مردم یزد برای احیاء مسجدجامع کبیر یزد از خود بظهور رسانیده اند مشوقی برای اداره فرهنگ و اداره کل باستان شناسی گردیدند ، اداره کل باستان شناسی بر اعتباریکه حواله می نمود افزود تا جائیکه اعتبار آثار تاریخی یزد از سی هزار ریال به سیصد هزار ریال یعنی ده برابر گذشته رسید ولی با توجهی که می شود و مکاتباتی که بعمل می آید اداره کل باستان شناسی اعتبار بنای تاریخی یزد را به مبلغ پانصد هزار ریال افزایش داد و حتی برای بناهای تاریخی خارج از شهر هم اعتبار منظور و حواله نموده است که اداره فرهنگ باید طبق برنامه ایکه برای هر بنا تعیین و اعلام شده با توجه به میزان اعتبار تعمیرات لازم و اساسی را انجام دهد .

با این مقدمه چون در سالنامه و ماهنامه های فرهنگ یزد و همچنین در جرایدی که در یزد منتشر می شود ذکری از آثار و بناهای تاریخی یزد شده و مطالبی مندرج گردیده است .

لذا لازم می داند به منظور آگهی و اطلاع اهالی یزد مختصری درباره تکیه امیرچقماق که عده ای علاقمند به حفاظت آن و در مقابل عده دیگر خواهان تخریب آن هستند مطالبی عنوان نماید .

قبلاًً باید به اطلاع برساند که اینجانب هدفی جز حفاظت و صیانت آثار و مفاخر ملی ندارد و لزوماً باید چه برای آنهائی که انهدام این آثار را مصراً خواستار و آنرا منتهای آرزو و آمال خود برای تصادم هرگونه منافع شخصی خود می بینند و یا برای کسانی که باقی ماندن آنرا توصیه یا سفارش می کنند یادآور شود که اصولاً اظهار نظرهای ضد و نقیض اشخاص را ذیحق نمی داند چرا ! به علت اینکه تشخیص یک بنائی که جنبه قدمت و هنری و تاریخی دارد بعهده باستان شناسان و اداره کل باستان شناسی است نه اشخاص غیرمطلع پس بنا بر این هرگونه اظهار نظر و قضاوتی که از طرف اشخاص غیر بصیر گردد به نظر اهل فن و باستان شناسان مردود و مطرود شناخته می شود و نباید در این امر اصرار و تعصبی بخرج داد .

گروهی معتقدند که مناره های امیرچقماق جنبه تاریخی ندارد و آنرا مناره های بی خاصیت می نامند و میگویند چون بیش از هشتاد سال از عمرش نمی گذرد جنبه قدمت ندارد اما این اشخاص متوجه نمی باشند که باستان شناسی هم وجود این مناره ها را باستانی نمی داند . باستان شناسی قسمت مرکزی صفه ها را بشهادت بقایای کاشیهای موجود در بدنه های غرفه های بالای سر در بازار که همزمان با مسجد امیرچقماق و مربوط به قرن نهم هجری است و در حدود یک قرن از مسجدجامع کبیر جدید تر است می داند و وضع طاق بندیها و سردر مناره ها طوری است که معرف نوعی مخصوص از معماری شهر تاریخی یزد به شمار می رود و به همین جهت در تاریخ 11/10/1330 از طرف وزارت فرهنگ ذیل شماره 383 در فهرست آثار تاریخی و ملی به ثبت رسیده است و تصویر آن در کتابهای مختلفی که از طرف دانشمندان و باستان شناسان خارجی درباره ایران نوشته شده است درج و بعنوان معرف و مظهر یزد تشخیص داده اند .

چون عده ای از اهالی یزد اصرار به انهدام بنای تکیه امیرچقماق و مناره ها و سردر بازار نموده و می نمایند لذا در تاریخ 15 خرداد 37 بنای مزبور مورد بازدید دقیق آقای آندره گدار مدیر فنی وقت اداره کل باستان شناسی قرار گرفت و نظریه خود را چنین نوشته است .

تکیه امیرچقماق هیچ خرابی را تهدید نمی کند و ابداً دارای خطر عمومی نیست اینجانب معتقدم که این بنای تاریخی برای تخیل و فکریکه در تمام جهان از شهر یزد میکند لازم و واجب است کما اینکه یزد را به وسیله تصاویر متعددی که در نشریات هنری از آن چاپ شده می شناند و نیز در سفر اخیریکه جناب آقای مهندس سیحون رئیس دانشکده هنرهای زیبا به اتفاق رئیس وقت ابنیه تاریخی کشور از بنای مزبور بازدید بعمل آوردند بار دیگر لزوم نگهداری و تعمیر آنرا تأیید و یادآور شدند که سردر از لحاظ استقامت قابل دوام و هیچگونه بیم خرابی آن نمی رود ، ملاحظه فرمائید کسانی که در این مورد اطلاعات وسیع داشته و تجربیاتی در مورد باستانی اندوخته اند نگهداری و حفاظت بنای مذکور را مورد توجه و تذکر قرار داده و اصرار به حراست و صیانت و تعمیرات ضروری آنرا می نمایند ولی برخی از اهالی شرافتمند یزد این نظرات باستان شناسان را که بحق بدون هیچگونه اغراض و یا تعصبی اظهار و ابراز داشته اند قبول ندارند و فقط نظرات مهندسین مشاور فنی کوکس که مسئولیت تسطیح و آسفالت خیابانهای یزد را بعهده داشتند و مطلقاً در امور باستان شناسی اطلاع و بهره ای ندارند و صلاحیت آنان درباره اظهار نظریکه نموده اساساً در قبال مسئولیت اداره کل باستان شناسی مورد استثناء و تصدیق قرار نمی گیرد نظراتی داده اند که در همان وقت مردود تشخیص داده شده و اهالی یزد با آنکه کاملاً از مضمون نظرات مهندسین مشاور فنی کوکس اطلاع صحیحی ندارند آنرا مستند قرار داده و اصرار به انهدام آن دارند کما اینکه اخیراً عده ای از اشخاص غیر مطلع و بصیر شرحی بمرکز و حتی در جراید کشور نوشته و در مورد مناره های ذکری به میان آورده و یادآور شده اند که این مناره های بی خاصیت شهر را به دو قسمت تقسیم کرده و از زیبائی شهر بطرز فاحشی کاسته است و مصراً تقاضای انهدام این آثار را نموده اند در جواب ایندسته از اشخاص انجمن آثار ملی کشور شرح مستدل و روشنی نوشته و یادآور شده است بجای اینکه اهالی اصرار به انهدام تکیه های امیرچقماق و مستقیم ساختن ارتباط خیابانهائی که در محور روبرو و عقب آن قرار دارد و رزند به این موضوع پافشاری نمایند که شهرداری یزد طبق وظیفه قانونی خود نسبت به احداث خیابان در منتها الیه طرفین صفه ها بقسمی که کوچکترین خرابی و لطمه ای به بنای مزبور وارد نیاید اقدام مؤثر مبذول داشته و دو خیابان باریک مورب و کمی منحنی از دو گوشه جبهه بنای تکیه بگذارند و در مسافت مناسبی دو خیابان را به خیابان پشت بنای مذکور مرتبط و متصل ساخته و به این ترتیب عبور یک طرفی موجبات رفت و آمد و وسائل نقلیه را تأمین نماید تا علاوه بر تأمین ارتباط بین دو قسمت خیابان احداثی بازار و تکیه و سردر مورد ذکر محفوظ مانده محل تهیه و فروش مصنوعات محلی شهر قرار گرفته و ضمناً مکان مناسب و آبرومندی در قبال بازدید کنندگان و خارجیان که به شهر یزد می آیند فراهم شود .

تصور میرود شهرداری یزد از نظر همکاری با تهیه طرح نقشه نظر وزارت فرهنگ و اداره کل باستانشناسی را تأمین نموده فقط اجرای آن طرح مدتی است که بعهده تعویق افتاده در صورتیکه اهالی مصراً از شهرداری اجرای طرح را خواستار شوند و شهرداری در اینمورد عاجلاً اقدام نماید باید اطمینان کامل داشته باشند که منظره شهر تاریخی یزد در میدان امیرچقماق بهتر و زیباتر از وضع فعلی خواهد شد و بعلاوه اداره کل باستان شناسی همه ساله مبلغی اعتبار به منظور استحکام و تزئین غرفه ها و صفه ها از لحاظ کاشیکاری توأم با کلاف بندی حواله خواهد نمود و این بنا را بصورت آبرومندی که موجب افتخار و سربلندی یزدیها است جلوه گر خواهد ساخت .

در خاتمه یادآور می شود طبق نامه مشروح و مستدل انجمن آثار ملی کشور منهدم ساختن بنای تکیه امیرچقماق و اتصال مستقیم خیابانهای دوطرف کاملاً برخلاف قانون عتیقات است و جرم محسوب می شود هیچگونه امتیازی بشهر یزدنمیبخشد وبعلاوه در روز 27 اردیبهشت ماه 42 که جناب اقای مصطفوی وجناب اقای مشحون مدیرکن باستانشناسی باتفاق مهندسین ومعماران ابنیه تاریخی کشور دقیقا از وضع سر در تکیه وبازارامیرچقماق دیدن کردند نظراتی در مورد حفاظت و صیانت بنای مذکور ابراز داشته و یادآور شده اند شهرداری باید طبق نقشه ترسیمی خود که مورد تأیید اداره کل باستان شناسی قرار گرفته به زودی از طرفین صفه ها خیابان احداث نماید تا راه برای عبور و مرور مردم و همچنین وسائط نقلیه باز گردد و اگر در طرفین خیابانهای احداثی مغازه های دو طبقه ساختمان گردد و این بنا در وسط قرار گرفته شود بی نهایت بر زیبائی و شهرت یزد افزوده میگردد زیرا چنین بنائی با این ترتیبی که گفته شد در کشور ایران نظیر و تالی ندارد و به علاوه دستوراتی در مورد کاشیکاری معقلی جرزها و ستونهای صفه ها دادند که اداره فرهنگ از نظرات دقیق و صائب جناب ایشان و همچنین در اثر اشتراک مساعی صمیمانه انجمن محترم آثار ملی ایران اظهار تشکر و سپاسگزاری نموده است و امیدوار است در اثر توجهات آقای رهائی ریاست محترم فرهنگ اداره فرهنگ بتواند نسبت به تعمیرات لازم و اساسی بنا و نمای آن اقدام لازم را معمول دارد .

با همکاری صمیمانه شهرداری تکیه امیرچقماق به وضع آبرومندی که شایسته یک بنای تاریخی باشد درآید . اینکه به منظور اطلاع بیشتر مردم شرافتمند یزد عین مرقومه شماره 166-18/3/42 انجمن محترم آثار ملی ایران بعنوان جناب آقای دکتر پیراسته وزیر محترم کشور که به امضاء جناب آقای حسین علاء وزیر دربارو رئیس هیأت مؤسسین و جناب سپهبد آق اولی رئیس هیأت مدیره انجمن آثار ملی رسیده است ذیلاً درج میگردد .

جناب آقای دکتر پیراسته وزیر محترم کشور

از مداول تلگرام شماره 4913 متضمن دستور منع خرابی بنای تاریخی تکیه و مناره های تاریخی امیرچقماق یزد رونوست آن همراه نامه شماره 562/40 مورخ 6/3/41 سازمان جلب سیاحان به انجمن آثار ملی رسیده است اطلاع حاصل و موجب نهایت امتنان و سپاسگزاری گردید و یقین دارد اینگونه توجهات به مورد نسبت به حفظ و احترام یادگارهای فرهنگی و ملی ایران عزیز باعث آبرومندی روز افزون و صیانت دائمی آنها و جلب نظر بینندگان اهل فهم و دانش و صاحیان ذوق و معرفت از خودی و بیگانه خواهد بود ضمناً با استفاده از حسن توجه آنجناب درباره این خدمت ملی به استحضار خاطر شریف میرساند هنگام مسافرت اخیر هیأت مؤسسین انجمن آثار ملی به اصفهان که طبق دعوت جناب آقای مهندس پارسا استاندار محترم اصفهان به منظور بررسی و توجه بیشتر برای نگهداری و بهبهود وضع آثار تاریخی مهم آنجا صورت گرفت جناب آقای مشحون سرپرست اداره کل باستان شناسی به اتفاق آقای مصطفوی از اعضاء مؤسس انجمن آثار ملی و آقای مهندس ریاضی مهندس ابنیه تاریخی به یزد عزیمت نمودند و روز شنبه 28/3/42 در دفتر فرمانداری یزد حاضر شدند و با حضور جناب آقای تربتی فرماندار و آقای رهائی رئیس کل فرهنگ آقای حق شناس شهردار آنجا و آقای رئیس زاده متصدی ابنیه تاریخی یزد و آقای مهندس شهرداری یزد و آقایان معارفی معما را ابنیه تاریخی اصفهان و محمودی معمار ابنیه تاریخی در اداره کل باستان شناسی برای ترتیب نگهداری و تعمیر بنای تاریخی مزبور مذاکره و تبادل نظر گردید و جناب آقای فرماندار هم کمال علاقه مندی خود را به حفظ و تعمیر صحیح و آبرومند شدن وضع بنای نامبرده و اجرای نقشه ای که متضمن احداث دو خیابان قوسی شکل در دو جانب بنای تکیه میرچقماق است اظهار نمودند و نقشه مزبور نیز در همان موقع ملاحظه و عمل بودن آن مورد تأیید واقع شد و یکبار دیگر چنین اظهار گردید که با حفظ بنای تکیه و مناره های مورد ذکر و اصلاح بازارچه و دکانهای واقع در قسمت پشت بنای مزبور و ترتیب مناسب مستقلات در دو طرف خیابانهای قوسی دو جانب بنا به کنار میدان میرچقماق که بهترین موقع و مرکزیت را در کنار خیابان اصلی شهر تاریخی یزد دارد یک محل دیدنی جالب و منحصر شهر تاریخی مزبور به بهترین صورت ممکن محفوظ و مورد استفاده برای تمرکز و عرضه داشتن صنایع محلی و دستی یزد نیز خواهد بود وجود مسجد تاریخی میرچقماق در ضلع جنوبی محوطه تکیه و همچنین آب انبارهای زیبایی که با بادگیرهای متعدد در ضلع شمالی همان محوطه قرار دارد بر زیبایی این مجموعه تاریخی یزد بسی خواهد افزود و برای تعمیر و کاشیکاری و اصلاحات اساسی و تضمینی بنای تاریخی نامبرده از طرف عناصر ذیصلاحیت و مهندسین و معماران فوق الذکر از نزدیک بررسی کامل بعمل آمده ، برنامه دقیق آن تنظیم و قرار شده اداره کل فرهنگ یزد با استفاده از اعتبارات موجود که از طرف اداره کل باستان شناسی حواله گردیده و موجود است ـ تعمیرات تکیه امیرچقماق را آغاز نماید و از اعتباری که از طرف اداره کل باستان شناسی در سالجاری تخصیص خواهند داد تعمیرات مزبور ادامه و تکمیل همکاری مقامات مربوط و استفاده از عناصر مفید و مؤثر محلی این خدمت اساسی عملی میگردد و یادگاری نیکویی در مهمترین محل شهر یزد باقی و جلوه گر خواهد ماند . بدین وسیله یکبار دیگر از توجه شخص آن جناب و اولیاء محترم وزارت کشور و جناب آقای فرماندار محترم یزد اظهار سپاسگزاری کامل می نماید .

رئيس هيئت مديره -سپهبد آق اولي - رئيس هيئت مؤسسين حسين علاء

عباس ریئس زاده ریئس آموزش و باستانشناسی در سال 1342 هجري شمسي

ضمن تشكر از مهندس م- ش  كه با در اختيار گذاشتن اين سالنامه ما را در ارائه اين مطلب ياري نمودند.

7.شناخت و شناسایی گردوغباروتأثیرآن برآثار:

گرد وغبار داراي تركيبات مختلف و نامتجانسي است و معمولا" حاوي ذرات مواد شيميايي با ماهيت مختلف, تخم حشرات, هاگ ميكروارگانيسمها و گرده گل است. اين تركيب نسبت به موقعيت كتابخانه يا آرشيو, وضع و نحوه حفاظت و فعاليتهايي كه در حول و حوش محيط اين مخازن انجام مي‌گيرد متفاوت مي‌باشد.

اين بررسي با هدف تعيين ميزان آلودگي قارچي ممكن در كتابخانه‌ها در اثر آلودگي‌هاي ناشي از ذرات معلق در هوا مي‌باشد كه آزمايشات مربوطه روي نمونه‌هاي تهيه شده از كتابخانه‌هاي مجلس شوراي اسلامي, كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران و كتابخانه موزه ملي ايران , انجام شده است. نمونه‌هاي مورد آزمايش ذرات گرد و غباري هستند كه از سطح كتب و قفسه‌هاي موجود در اين كتابخانه‌ها توسط يك جارو برقي كوچك جمع‌آوري شده كه مخزن آن قابل شستشو و ضد عفوني كردن مي‌باشد.

آزمايشات قارچ‌شناسي در مركز انيستيتو پاستور انجام گرفته كه وجود چند نوع از قارچهاي آسيب‌رسان به مواد كتابخانه‌اي را در ذرات گرد و غبار نمونه برداري شده اثبات مي‌كند. نتايج حاصل همراه با عكسهاي مربوطه در اصل متن بطور كامل ارائه گرديده است.

در سراسر جهان همواره كتابها و مواد آرشيوي زيادي وجود دارند كه به ميزان هشدار دهنده‌اي در حال تخريب, فساد و پوسيدگي مي‌باشند و در واقع اينها همه حافظه انسانند كه در طول زمان بخش عمده‌اي از ساختار دانش, تئوريها و عقايد بوده است. مدارك بسياري وجود دارند كه نشان مي‌دهند اين حافظه وسيع انساني در حال نابودي است و اين درست به مانند مردن سلولهاي مغز انسان است.

با توجه به مطالعات انجام شده بطور خلاصه مي‌توان نتيجه گرفت ذرات معلق در كنار اثراتي مثل فرسايش كتب و اسناد و جذب رطوبت در شرايط دما و رطوبت نامناسب و عدم وجود دستگاههاي تهويه و تصفيه هوا و در صورت وجود گازهاي آلاينده در محيط علاوه براينكه باعث تخريب مكانيكي مي‌گردد, فعل و انفعالات شيميايي را سرعت بخشيده, باعث اسيدي شدن هرچه بيشتر و وسيعتر اين آثار مي‌گردد.

آزمايشات انجام شده و عكسهاي موجود نشان مي‌دهند در هر قسمت از كتاب كه تراكم بيشتر ذرات وجود دارد تخريب مكانيكي, تاثير قارچها و اسيدي‌تر بودن آن قسمت كاملاَ مشهود است.

8. شناخت و شناسایی قارچها وهاگ وتأثیرآن برآثار:

قارچها و هاگ آنها بصورت فعال يا نهفته در همه‌جا هستند. اگرچه رها شدن از وجود همه آنها غير‌ممكن است، ولي رشد و تكثير آنها را مي‌توان تحت كنترل در‌آورد.

ممكن است بسياري از كتابدارها اثرات قارچ را روي آثاركاغذي نديده باشند، ولي گاهي شيوع فعال قارچها را تجربه كرده‌اند. برخورد با شيوع قارچها در سطوح كوچك يا بزرگ مي‌تواند شروع يك نابودي باشد.در اين نسخه سعي بر اين است كه بعضي از روشهاي بنيادين براي پيشگيري‌هاي اوليه از شيوع رشد قارچها پيشنهاد شود.

روشهاي پيشنهادي در اينجا تكنيكهاي حفاظتي اوليه است براي مواردي كه شيوع همه جانبه نباشد و براي درمان كامل فرصتي پيدا شود. حفظ و كنترل شرايط محيطي بصورت صحيح و مناسب از رشد قارچها جلوگيري مي‌كند و اگر قارچي هم پيدا شد، جهت پيشگيري از شيوع بيشتر، بايد ابتدا علت‌يابي كرد، پس از آن اورژانسي‌ترين كار جداسازي نمونه‌هاي آلوده از كل مجموعه مي‌باشد. سپس محيط مجموعه بايد اصلاح شده محوطه بطور كامل پاكسازي شود. درمان آثار آلوده به قارچ قبل از قرار گرفتن آنها در بين مجموعه الزامي است. در نهايت مراقبت و نظارت از سطح مبتلا بمدت چندين ماه براي جلوگيري از بروز مجدد قارچها و پاكسازي محيط, از ضروريات مي‌باشد.

9. قرآن نگل:

قرآن نگل آسيب‌شناسي و مستندنگاري مي‌گردد:

در 65 كيلومتري غرب سنندج در مسير جاده سنندج- مريوان، در داخل مسجد روستاي نگل قرآني خطي وجود دارد كه گفته مي‌شود يكي از 4 قرآن خطي است كه در زمان عثمان‌بن عفان تحرير و به 4 اقليم دنيا فرستاده شده است. قطع قرآن رحلي بزرگ، جنس آن چرم و قهوه‌اي رنگ است. براساس شواهد و اعراب گذاري آن احتمالاً اين قرآن در سده هاي 4 يا 5 هجري قمري نگاشته شده است.

اين قرآن هم‌اكنون تحت نظارت سازمان اوقاف بوده و هيئت امناي مسجد از آن نگهداري مي كنند.

اين قرآن طي ساليان گذشته مورد استفاده عموم بوده است. به همين دليل داراي آسيبهاي فيزيكي و شيميايي زيادي مانند پارگي و لكه‌هاي ناشي از اثر انگشت مي‌باشد. با توجه به سرقت‌هاي پياپي، قرآن مذكور هم‌اكنون در محفظه شيشه‌اي ضد گلوله بدون شرايط محيطي از نظر دما و رطوبت نگهداري مي‌شود و از آنجاكه تاكنون هيچگونه برنامه مطالعاتي و مرمتي درباره آن صورت نگرفته، نياز مبرمي به انجام اين امور احساس مي‌شود. پيرو بازديد كارشناسان گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي پژوهشكده در بهار سال جاري از اين قرآن و مذاكره با اعضأ هيئت امناي مسجد در خصوص حفاظت و مرمت اثر مذكور و با توجه به تقبل هزينه و مكان لازم از سوي ايشان، پژوهشكده براي همكاري در اجراي اين امر مهم اعلام آمادگي نمود. در پي اعلام اين آمادگي كارشناسان پژوهشكده در تاريخ 15 آذر ماه سال جاري جهت بررسي، مستندنگاري، آسيب‌شناسي و نمونه‌برداري از قرآن به استان كردستان اعزام شدند.

ارايه راهكارهاي حفاظتي جهت نگهداري، حفاظت و مرمت قرآن نگل:

 براساس اين مطالعات قرآن مذكور به دليل استفاده اهالي، نگهداري نامناسب و سرقتهاي مكرر داراي آسيب‌هاي فيزيكي و شيميايي زيادي مانند پارگي، لكه‌هاي ناشي از اثر انگشت، رطوبت و .... مي‌باشد. با توجه به آسيبهاي موجود و نتايج آزمايشات صورت گرفته، انجام اقدامات ذيل پيشنهاد شده است: - پاكسازي – حفاظت ، استحكام‌بخشي حاشيه‌ها و قسمتهاي فرسوده و مرمت صفحات قرآن – تثبيت رنگهاي به كار رفته در تذهيبها – آزمايشات تخصصي شناسايي رنگهاي تريينات، شناسايي آهار،شناسايي چسب– آزمايشات دقيق‌ شناسايي الياف – مرمت و بازسازي جلد – صحافي و مستندنگاري از تمامي مراحل كار از آنجا كه شناخت نوع آسيب‌هاي وارده و انتخاب روش مرمت و ... به مطالعات دقيق آزمايشگاهي نياز دارد و انجام بسياري از اين مطالعات با دسترسي به تجهيزات، زمان كافي و مكان مناسب ميسر است،‌ لذا كارشناسان گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي پژوهشكده در جهت اجراي اقدامات پيشنهادي با همكاري و مساعدت اهالي و ميراث فرهنگي و گردشگري استان آمادگي خود را اعلام نموده‌اند.     

تهیه توسط:فروغ كاسب_ ماندانا طيبي.

10. طی بررسی‌های انجام شده در کتابخانه مرکزی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری:

وجود 120 عنوان کتاب خطی و چاپ‌سنگی با الزامات حفاظتی و مرمتی  در 3 اولو‌يت مشخص گرديد.

برخی از کتب مذکور قابليت کشت و اشاعه عوامل مخرب بيولوژيکی را دارا هستند و تعدادی از آنها نيز به سبب عوامل مخرب محيطی و همچنين اسيديته بالا در معرض تخريب فيزيکی قرار دارند که با توجه به نامناسب بودن محل و شرايط نگهداری، تدابير حفاظتی و مرمتی خاصی را مي‌طلبند.

هدف اصلی طرح فوق در راستای اهداف کلان پژوهشکده و سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری که همانا حفظ و صيانت از اموال تاريخی است با عطف به اين مطلب که موضوع طرح نسخ‌خطی موجود در مرکز اسناد سازمان متبوع می‌باشد.

نتايجی که با ارائه اين طرح و عملی شدن مراحل آن، بدست خواهد آمد زمينه‌ساز ارائه طرحهای پژوهشی و تحقيقاتی ارزنده‌ای در سالهای آتی خواهد شد.  طرح فوق با تكيه بر اهداف ذيل آغاز مي‌گردد:

1- مستند‌نگاری از کتب و نسخ‌خطی نفيس و مطالعاتی.

2- آسيب‌شناسي نسخه‌های آسيب ديده.

3- چاره‌انديشی در جهت رفع معضلات نسخ موجود.

4- نظارت بر تجهيز کارگاه حفاظت و مرمت در جوار کتابخانه يا مرکز اسناد، نظارت و پشتيبانی علمی و فنی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی – فرهنگی بر عمليات مرمتی اين مرکز. 

5- آموزش نيروهای ماهر جهت شناخت، پيشگيری و درمان معضلات.

طی بررسی‌های اوليه و آسيب‌شناسي نقشه‌ها و مدارك موجود در مركز اسناد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ، وجود تعداد معتنابهي نقشه، فرمهاي مردم‌شناسي، پلات، ترانسپارانت و اسناد كاغذي ديگر، ضرورت اقدامات فوري حفاظتي و مرمتي آنها مشخص گرديد.

اكثر اين مدارك بدليل عوامل محيطي، اسيديته بالا و در دسترس قرار گرفتن مراجعين در معرض تخريب فيزيكي قرار گرفته‌اند كه در جهت حفظ و نگهداري آنها تدابيري انديشيده شده است. با توجه به اين نكته كه اين اسناد پيشينه تاريخي بناهاي ايران را در بردارد و بايد حفاظت از آنها در اولويت قرار بگيرد.

تعيين اولويتهاي مرمتي پس از مستند‌نگاري و آسيب‌شناسي و متعاقب آن شروع عمليات اجرايي مرمتي كه در صورت تحقق يافتن امر تجهيز كارگاه حفاظت و مرمت در مركز اسناد سازمان متبوع انجام خواهد شد از فعاليتهاي مهمي است كه توسط نيروهاي متخصص صورت مي‌پذيرد. اهداف ذيل جهت انجام اين طرح درنظر گرفته‌شده‌است:

1- مستند‌نگاری از نقشه‌ها، اسناد و مدارك گوناگون و مطالعاتي موجود

2- آسيب‌شناسي نقشه‌ها و اسناد آسيب ديده

3- چاره‌انديشی در جهت رفع معضلات مدارك موجود

4- نظارت و پشتيبانی علمی و فنی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی – فرهنگی بر عمليات مرمتی اين مرکز 

5- آموزش نيروهای ماهر جهت شناخت، پيشگيری و درمان معضلات

11.طرح ساماندهی و مرمت برج طغرل:

 موقعیت جغرافیایی و پیشینه تاریخی:

برج آرامگاهی طغرل واقع در شرق آرامگاه ابن بابویه در میان باغی که در دوره سلجوقیان به نام باغ طغرلیه معروف بوده است ، قرار دارد . این بنا به روایتی آرامگاه طغرل اول سلجوقی می باشد که در سال 436 ه.ق ری را تصرف و به عنوان پایتخت در ابادانی آن کوشید . روایتی دیگر بنا را آرامگاه طغرل آخرین پادشاه سلجوقی (590 ه.ق) منسوب می دارد.

این بنا درزمان قاجار مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت وبر مبنای کتیبه سنگی نصبب شده در ورودی جنوبی برج نصب میباشد جهت تعمیر آن که در حال تخریب بود

به حاج ابوالحسن معمار باشی در سال 1301 ه. ق فرمان بازسازی آنرا می دهد .

متن کتیبه سنگی به قرار زیر است :

(بسال فرخنده فالی که نوبتی دولت واقبال سی وشش نوبت در استان خسرو صاحبقران السلطان بن السلطان والخاقان بن الخاقان شاهنشاه خدای پرست رعیت نواز ناصرالدین شاه قاجار خلدالله ملکه و سلطانه نواخت عزم ملوکانه را تبلشیم عتبه عرش مرتبه رضویه علیه و علی آبائه آلاف التحیه و تفقد حال اهالی مملکت خراسان تصمیم داد و در آن سفر میمنت اثر رایس مملکت آرایش چنین اقتضاء فرمود که قبور بالیه سلاطین سلف را مشیدتر از قصور عالیه خوافین خلف فرماید افتتاح این قصد سعدش را در مقبره طغرل بیگ ابن سلجوق که نخستین ملوک آل سلجوق و در ویرانی های شهر ری مدفون است لایق شمردند . بجناب  جلالتماب امین السلطان ابن امین السلطان که وزارت دربار اعظم و ابنیه دولت و گمرک خانه و خزانه نقدی و جنس و کلیه سهام دولت برای صوابنمای او موکول است مقرر شد تا مقرب  الخاقان حاجی ابوالحسن معمارباشی دیوان اعلی را به انجام این امر ملوکانه گماشت مشارالیه جهد مسطیع در ایامی معدود مبذول داشت این بنای رفیع را عمارت کرد جناب معزی الیه بستانی وسیع بر این بنا حافظ نموده مسماء بطغرلیه فرمود ابتدا این توجه شهر صفر ابق باقوی ئیل ترکی و اختتام مقرونا بالسعاده شهر رجب المرجب این عام سعــادت فرجـــام شد . سنه 1301 (شرح کامل آن در ماهنامه شرف((شرافت ))سال 1302 آمده است ).

این بنا با شماره 147 در تاریخ 1310 ه.ش در فهرست آثار و ابنیه تاریخی – فرهنگی به ثبت ملی رسیده است . مساحت فعلی باغ حدود 3000 متر مربع و بنای برج در میان آن قرار دارد . ارتفاع بنا حدود 20 متر و قطر داخلی آن در کف 2/11 متر و قطر خارجی 70/17 متر و ضخامت دیوار بین 75/1 متر تا 75/2 متر متغیر است . لازم به ذکر است که با توجه به شیوه ساخت برج در قسمت فوقانی از قطر داخلی و خارجی آن به ترتیب 7/0 متر و 4/0 متر کاسته شده است .

نوع ساختمان برج ترک دار بوده (24 ترک) و طاق مخروطی آن از بین رفته است. نمای آن آجری ساده و در راس برج به دور ردیف مقرنس آجری ختم می شود . نمای داخلی برج از آجر رگ چین ساده عمل شده است . بدنه کلا از اسکلت آجری بر روی پایه های سنتی از سنگ و آجر بنا شده است . عموما این گونه ابنیه آرامگاهی شامل بدنه و یک سردابه می باشند که در خصوص این بنا به تحقیقات بیشتری نیاز است.

 عملیات انجام شده جهت حفاظت و مرمت بنا:

بخش اول :

مرمت و احیاء بدنه داخلی و مرمت خارجی برج:

نفودذ آبهای سطحی و نیز نفوذ آب نمای جبهه شمالی به بدنه بنا باعث ایجاد دو ترک در دو قسمت داخلی (شمال و شرقی9 شده بود که به شرح ذیل مورد مرمت قرار گرفته است :

1-     برپایی داربست فلزی در فضای داخل.

2-     خارج نمودن آجرهای شکسته تا عمق لازم.

3-     اندود نمودن ترکها با دوغاب گچ.

4-     آجر چینی با ملاط گچ (با الگو گیری از ملات بکار رفته در ساخت برج) براساس فرم اولیه.

5-     بند کشی سطح خارجی با ملاط گچ.

6-     حدود 2 متر از قسمت تحتانی برج بعلت نفوذ آب از زیر بدنه نمای آجری خسارت دیده که آجرهای پوسیده آن قسمت خارج و آجرهای سالم جایگزین آنه شده اند . (بندکشی ها با ملاط گچ واز کف تا ارتفاع 60 سانتیمتر با سیمان سفید و خاک سنگ).

7-     دو درب چوبی پوسیده و فرسوده ورودیهای شمالی و جنوبی که جزو بدنه تاریخی بنا محسوب نمی شدند و تنها جهت جلوگیری از ورود به داخل برج تعبیه شده بودند ، برداشته و بدنه کاملا به طرح اولیه بازپیرایی گردید.

8-     نمای خارجی به شرح ذیل مورد مرمت قرار گرفت.

8-1- خارج نمودن آجرهای شکسته و پوسیده.

8-2- شستشوی کامل نمای خارجی بدنه.

8-3- مرمت شکستگی و ترک خوردگی مقرنسهای آجری.

 8-4- مرمت نقش برجسته آجری.

 8-5- بندکشی کامل بدنه.

 9- بازبینی قسمت فوقانی پایه برج (قسمتی که قبلا محل ایستایی گنبد اصلی بوده است) که در تعمیرات قبلی ایزوله و آجر فرش گشته و تنها برخی از نقاط مورد لزوم آن مرمت گردید.

بخش دوم :

ورودی جنوبی :