معرفي گروه ها در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار:

---

1.گروه حفاظت و مرمت نقاشي:

معرفی گروه:

نقاشی و نگارگری همواره يکی از روش‌های انسان برای برقراری ارتباط با ماوراء‌طبيعت و رويارويی با ذهنيات و دنيای شيرين تخيلات و نيز ثبت احساسات و نمايش ادارک او از محيط و اتفاقات پيرامون بوده است. اين مسئله موجب شده تا اين هنر در مسير تکامل و تحول خود با بهره‌گيری از ابزار، بسترها و تکنيک‌های گوناگون جلوه‌های متعدد و متنوعی از خود به نمايش بگذارد. به کارگيری مواد و بسترهای متفاوت به نوبه خود باعث شده تا مطالعه و کار در رابطه با اين شاخه هنری از زمينه گسترده‌ای برخوردار شود. از سوی ديگر کنار هم قرار‌گيری موادی گاه کاملاً متفاوت در اجزاء يک نقاشی، سبب می‌شود که بررسی رفتارهای آثار نقاشی از نقطه نظر حفاظتی خود نيازمند تحقيق و به کارگيری علوم مختلف باشد. در نتيجه موارد ذکر شده، نگاه تخصصی به حفاظت آثار نقاشی و نگارگری يکی از با سابقه‌ترين رشته‌های تخصصی حفاظت و مرمت است.

گروه تخصصی حفاظت و مرمت نقاشي پژوهشکده نيز به منظور انجام پژوهش‌های بنيادين و کاربردی در زمينه فن‌شناسی و آسيب‌شناسی و تحقيق جهت دستيابي به روش‌هاي صحيح حفاظت و مرمت آثار نقاشي و همچنين انجام بهينه وظايف ستادی محوله از سوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگری كشور در اين زمينه تخصصی ايجاد شده است.این گروه موارد مربوط به انواع نقاشی‌ها (ديواری و سه‌پايه‌ای) را پوشش می‌دهد.

گروه حفاظت نقاشی در حال حاضر دارای فضاهای کارگاهی و آزمايشگاهی است که طرح تکميل تجهيزات تخصصی مورد نياز آن در دست اجرا است.

زمینه‌های فعالیت:

طرح هاي در دست اجرا:

فعاليت‌هاي اين گروه در سه حوزه كارگاهي‌ـ‌ اجرايي، پژوهشي و آموزشي به شرح زير انجام مي‌‌شود:

 فعاليت‌هاي پژوهشي:

1.طراحي روش اجرايي آسيب‌شناسي و تجزيه و تحليل فرآيندهاي فرسودگي آثار نقاشي.

2.شناخت و بررسي شيوه‌هاي حفاظت.

3.شناخت و بررسي علمي و آزمايشگاهي موادي كه در امر حفاظت و مرمت آثار نقاشي به كار برده مي‌شوند.

4.بررسي و اجراي شيوه‌هاي مناسب نگهداري، نمايش و معرفي.

5.تعريف استانداردهاي لازم در اين زمينه بر اساس شرايط كشور.

 فعاليت‌هاي كارگاهي و اجرايي:

 1.بررسي و نظارت بر شرايط نگهداري آثار نقاشي در موزه‌ها و مخازن.

2.همكاري در ايجاد و توسعه آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي تخصصي حفاظت و مرمت نقاشي.

3.انجام اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي نمونه‌هاي خاص آثار نقاشي و مرمت‌هاي اضطراري.

4.برقراري ارتباط اجرايي با ساير مراكز حفاظتي و مرمتي آثار نقاشي.

 فعاليت‌هاي آموزشي:

1.جمع‌آوري منابع، مطالب و اطلاعات مورد نياز در زمينه حفاظت و مرمت نقاشي.

2.برگزاري گردهمايي‌هاي تخصصي.

3.تهيه و تدوين جزوات آموزشي در زمينه حفاظت و مرمت و علوم كاربردي در شناسايي آثار نقاشي.

4.تهيه دستورالعمل‌هاي حفاظتي كه جنبه آموزشي و اجرايي داشته باشد.

5.همكاري علمي با ساير نهادها و مراكز آموزشي فعال در زمينه مرمت نقاشي.

طرح هاي انجام شده:

1- آسيب‌شناسي تابلوهاي نقاشي مجموعه سعدآباد.

2-ساماندهي، طبقه‌بندي و آسيب‌شناسي مجموعه نقاشي‌هاي موجود در مجموعه تاريخي- فرهنگي نياوران و ارايه راه‌حل‌هاي حفاظتي‌ و تعيين ‌اولويت‌هاي‌ مرمتي.

3-اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي مجسمه‌ها و تابلوي چوبي متعلق به مجموعه سعدآباد.

4-انجام اقدامات حفاظتي بر روي نقاشي‌هاي ديواري خانه امام جمعه.

5-اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي تابلو نقاشي اميركبير متعلق به مدرسه دارالفنون.

6-بررسي وضعيت آثار نمايشگاه گنجينه ناپل در مجموعه تاريخي – فرهنگي نياوران.

7-بررسي و بهينه‌سازي محيط موزه (شرايط اقليمي و ريز‌اقليمي نگهداري و نمايش) مرحله اول.

8-راه‌اندازي و فعالسازي كارگاه حفاظت و مرمت مجموعه تاريخي- فرهنگي سعدآباد.

 طرح هاي دردست اجرا:

1 _بررسي تکنيک گچبري‌هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيد رکن‌الدين يزد و ارايه راهکارهاي حفاظت (طرح مشترك با گروه تزئينات وابسته به معماري)

 2_اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي نگاره‌هاي اتاق نقاشي مجموعه تاريخي- فرهنگي کاخ گلستان (طرح مشترك با گروه تزئينات وابسته به معماري).

 3_ساماندهي، طبقه‌بندي و آسيب‌شناسي مجموعه نقاشي‌هاي پشت شيشه و تعيين اولويت‌هاي حفاظتي و مرمتي در موزه نقاشي پشت شيشه. (طرح مشترك با گروه حفاظت سفال و شيشه)

 4_ ساماندهي و مرمت نقاشي ديواري‌هاي جدا شده از ديواره‌هاي تزييني داخل بناي گنبد سلطانيه.

 5_بررسي وبهينه‌سازي محيط موزه (شرايط اقليمي و ريز اقليمي نگهداري و نـمايش آثـار نقــاشي)، مــرحله دوم، مجموعه فرهنگي و تاريخي سعدآباد و گلستان.

 6_ساماندهي و مرمت 55 قطعه نقاشي ديواري صف سلام فتحعليشاهي انتقال داده شده از محل اصلي به كاخ گلستان.

 امکانات کارگاهی و آزمایشگاهی

 با توجه به آنکه اين گروه يکی از گروه‌های تازه تاسيس در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی- فرهنگی به شمار می‌رود، در حال حاضر طرح تجهيز آن با مساعدت مديريت پژوهشکده با جديت تمام دنبال می‌شود. بر اساس اين طرح اين گروه تا پايان پاييز سال جاری به جديدترين وسايل در امر حفاظت آثار نقاشی مجهز خواهد شد.

ساير فعاليت‌ها     

 1.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت ومرمت آثار هنری – گروه صنايع دستی مرکز آموزش عالی سوره.

2.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت و مرمت نقاشی- گروه نقاشی مرکز آموزش عالی سوره.

3.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت و مرمت آثار هنری- گروه صنايع دستی دانشگاه هنر تهران.

4.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت ومرمت آثار هنری- دانشگاه هنرهای اسلامی تبريز.

اعضای گروه:     

همكاران ثابت:

غلامرضا رحمانی

کارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخی- فرهنگی و مسئول گروه

آدرس پست الكترونيكي: gh.rahmani@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1006

 همکاران موقت طرح‌ها:

حميد فدايي: کارشناس ارشد حفاظت و مرمت و مسئول گروه تزيينات وابسته به معماري

آدرس پست الکترونيکي:  h.fadaee@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1013

ياسمن وزيری

دانشجوی کارشناسی ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان

آدرس پست الكترونيكي: y.vaziri@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

بهناز ايزدی

کارشناس حفاظت و مرمت اشياء تاريخی-فرهنگی

آدرس پست الكترونيكي: b.izadi@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

سميه بوستانی

کارشناس حفاظت و مرمت اشياء تاريخی – فرهنگی

آدرس پست الكترونيكي: s.boustani@rcccr.org

تماس با ما:

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

           

گروه حفاظت و مرمت نقاشی

پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی-فرهنگی

صندوق پستی : 4834-11365 تهران

تلفن:          10-66737001  (021)

نمابر:                66736460 (021)

پست الکترونيک: r.rahmani@rcccr.org

2.گروه بافته ها:

بافته‌ها از جمله اولين دستاوردهاي بشري درتطابق پذيري با محيط پيرامون خود و بهره‌گيري از آن به شمار مي‌روند. جنبه غالب کاربردي اين دسته از آثار، ارزش‌هاي مطالعاتي‌اشان در زمينه‌هاي گوناگوني چون مردم‌شناسي، تاريخ اقتصاد، تاريخ فن‌آوري، بررسي سير تحولات هنري و ....از يک طرف وتنوع و تعدد بي‌نظير آثار متفاوتي که در اين گروه جاي مي‌گيرند و نيز بازه زماني و طبقه‌بندي گسترده‌اي که اين آثار را از بقاياي نا معلوم به دست آمده از حفاري‌هاي باستانشناسي تا البسه و دستبافته‌هاي مردم شناسي و بافته‌هاي تاريخ معاصر شامل مي‌شود از سوي ديگر، باعث شده تا اين بخش از آثار که بنا به ماهيت و منشاء آلي خود از جمله آسيب‌پذيرترين آثار نيز هستند بخشي از مهمترين و جالب توجه‌ترين اشياء تاريخي – فرهنگي به شمار آيند.

گروه حفاظت بافته‌هاي پژوهشکده نيز با اين ديدگاه شکل گرفته و به طور خاص بر روي انجام پژوهش‌هاي کاربردي و بنيادين، اجراي طرح‌هاي حفاظت و مرمت، فعاليت‌هاي آموزشي و نيز رسيدگي به امور ستادي در زمينه بافته‌ها در سطح کشور مي‌پردازد.

با توجه به چند جانبه بودن تحقيقات در زمينه بافته‌ها و منسوجات همچنين اعتقاد به لزوم همکاري بين بخشي و بهره‌گيري از دانش حرفه‌اي متخصصان و پژوهشگران ساير رشته‌هاي علوم و صنايع، فعاليت‌هاي اين گروه با تکيه بر توان و امکانات علمي و اجرايي درون پژوهشکده و همکاري با ساير واحدهاي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و ديگر نهادها و موسسات علاقمند به موضوع حفاظت بافته‌ها انجام مي‌شود.

اين گروه در حال حاضر داراي فضاهاي کارگاهي و آزمايشگاهي است که طرح تکميل تجهيزات تخصصي مورد نياز آن در دست اجرا است.

گروه مرمت و حفاظت بافته ها

1. شهرزاد امين‌شيرازي‌نژاد

کارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخي – فرهنگي

عضو هيئت علمي

3.گروه فلز:

mailto:sh-shirazi@rcccr.org

تلفن: 9-66737001 (21 +98) داخلي :1011

2. فاطمه حسن پور

1. آدرس پستي

تهران، خيابان امام خميني، نبش 30 تير، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخي-فرهنگي

2. صندوق پستي

4834-11365

3. تلفن

9-66737001 (21 +98)

4. تلفن

9-66737001 (21 +98)

 آثار تاریخی فلزی یکی از شناخته شده ترین و جذاب ترين موضوعات درحوزه ميراث فرهنگي و تاريخي در كشور ماو جهان بشمار می آید.همانند شكل گيري دانش حفاظت و مرمت در جهان در كشور مانيز مرمت آثار فلزي يكي از باسابقه ترين هسته هاي فعال دانش حفاظت و مرمت آثار باستاني بشمار ميرود .گروه حفاظت از آثار فلزی پژوهشکده حفاظت ومرمت آثار تاریخی –فرهنگی در راستاي وظايف پژوهشكده،مسئوليت نظارت ،سياستگزاري و اجراي عمليات مورد نياز در حوزه آثار فلزي در سطح كشور را بر عهده دارد اهم فعالیت های این گروه بشرح ذیل می باشد :

1.سياستگزاري و نظارت علمي بر روش هاي مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت آثار.

2.ارتقاء دانش و روش هاي موجود در حوزه حفاظت ،مرمت و نگهداري آثار فلزي در كشور.

3.انجام مطالعات و پژوهش هاي لازم به منظور شناخت ويزگيهاي آثار فلزي اعم از فن شناسي، آسيب شناسي و غيره به منظور تدوين طرح هاي حفاظتي ومرمتي آثار مذكور.

4.كمك به راه اندازي و ايجاد بستر مناسب جهت گسترش شبكه كارگاهي – آزمايشگاهي در حوزه حفاظت ومرمت آثار فلزي.

5.حضور درفعاليت هاي ميداني به منظور انجام حفاظت هاي اضطراري.

6.انجام عمليات حفاظتي و مرمتي برروي مجموعه هاو يا آثار فلزي شاخص موجود در سطح كشور كه به هردليل امكان اجراي عمليات مورد نياز در واحد مربوطه موجود نباشد.

زمينه‌هاي فعاليت:الف- فعاليت هاي ستادي:

نظارت و سياستگذاري: به منظور ايجاد هماهنگي درواحدهاي مختلف دست اندر كار امر حفاظت ومرمت آثار فلزي در سازمان متبوع ودر سطح كشور در حوزه اجرا و همچنين ايجاد امكان برنامه ريزي هاي خرد وكلان جهت فراهم نمودن يك بستر رشد مناسب ودستيابي به روش هاي قابل قبول علمي، تدوين  يك برنامه مناسب نظارتي و اعمال چهار چوب هاي لازم به صورت مستمر بسيار ضروري مي باشد . لذا گروه حفاظت ومرمت آثار فلزي با در نظرداشتن دو مقوله به شرح ذيل در اين جهت اقدام مي نمايد :

الف – بازديد از واحد هاي مختلف استاني و تابعه سازمان بر اساس دونوع اولويت (تعداد آثار فلزي و شاخص بودن اين آثار ) در طي دوره هاي شش ماهه (اولويت اول ) و يكساله (اولويت دوم ) در طي بازديد هاي مذكور و با توجه به سوابق قبلي مواردي از جمله نحوه نگهداري آثار ، مستند نمودن  ضايعات وارده و روند آنها در طي زمان ،روش هاي مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت وموارد ديگري از جمله تعددو نفاست آثارموجود، جهت تدوين طرح هاي لازم  مورد توجه و بررسي قرار خواهد گرفت . بديهي است  گزارش هاي مذكور ضمن مشخص نمودن كاستي ها ونقاط قوت در نهايت، مي توانند مبنا ي خوبي جهت بررسي روند امور در هر واحد باشند .لازم به ذكر است برخي از بازديد ها ادواري مي تواند در قالب درخواست هاي موردی استانها و واحد هاي مختلف در جهت رفع  نياز هاي كارشناسي انجام پذيرد .

ب – تدوين دستور العمل هاي لازم در مقوله هاي نگهداري ، حفاظت ومرمت آثار فلزي به صورت عام وخاص ودر سطوح مختلف مديريتي ، امين اموال فرهنگي ودست اندر كاران امر مرمت از اهداف ديگر اين گروه به شمار مي رود كه در طي سال های گذشته سه عنوان تهيه و توزيع شده است سال آتي دو دستور العمل  نگهداري از آثار فلزي جهت استفاده مديران و امين اموال هاي فرهنگي در واحد هاي تابعه  درخصوص مفاهيم و عملكرد رطوبت نسبي ونقش نور در تخريب آثار موزه اي تهيه خواهد شد.گسترش و تجهيز شبكه آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي حفاظت و مرمت آثار فلزي در سطح كشوربا توجه به حجم عظيم آثارفرهنگي و تاريخي  موجود در اقصي نقاط كشور و آثار مدفون كه محتملا" به روش هاي گوناگون كشف خواهند شد ، وجود آزمايشگاه ها و كارگاه هائي كه به طور تخصصي بتوانند نسبت به حفاظت و مرمت اين آثار اقدام نمايند بسيار ضروري مي باشد  بر همين اساس اين گروه تصميم دارد با توجه به عواملي همچون نيروي كارشناسي ،تعدد ونفاست آثار فلزي موجود ، جغرافياي باستانشناسي استان ها در جهت راه اندازي و تجهيز واحد هاي مختلف حفاظت ومرمت اقدام نمايد .لذا در طي يك برنامه پنج ساله راه اندازي بخش هاي حفاظت ومرمت آثار فلزي در استانهاي ايلام ، كرمانشاه، گيلان و آذربايجان شرقي وتجهيزبيشتر آزمايشگاه و كارگاه حفاظت ومرمت استان خراسان رضوی را در دستور کار دارد

طرح‌هاي اجرائي حفاظت و مرمت آثار فلزي:

با عنايت به كمبود توان اجرائي در برخي از واحد هاي تابعه سازمان ميراث فرهنگي كشور در امر مرمت ، پژوهشكده حفاظت ومرمت در راستاي وظايف خويش خدمات مورد نياز را ارائه مي نمايد .با توجه به تجارب موجود درگروه حفاظت آثار فلزي در طی سال جاری در طي بازديد هاي خويش تابوت فلزی مکشوفه در لرستان ،مجموعه آثار فلزی مرد نمکی زنجان و اقدامات حفاظتی بر روی چند نمونه مکشوفه از محوطه باستانی خورهه را  در برنامه کار خود قرار داده است كه نسبت به حفاظت ومرمت اين آثار با همكاري مديريت استان هاي ذیربط اقدام نمايد . طرح های مزبور علاوه بر دستيابي بر اهداف فوق و چند منظور دیگر را نيز در مد نظر دارد كه از آن جمله مي توان به جنبه  آموزش عملي در حين اقدامات حفاظتي آثار فلزي ومرمت آثار منحصر بفرد اشاره نمود.

پژوهش درحوزه حفاظت ومرمت  آثار فلزي:

با توجه به توان تخصصی، تجهیزاتی و تجارب موجود در این گروه ،پژوهش در امر حفاظت و مرمت و شناخت بنيادين آثار تاريخي و فرهنگي يكي از عمده وظايف موجو د به شمار مي رود بر همين اساس و به طور موازي با ساير وظايف مدون چند طرح چند جانبه به منظور اجرا در طي یک برنامه چند ساله از سوي این گروه پيشنهاد و اجرا مي گردد.لازم به ذكر است اين طرح ها ترجيحا" به صورت مشترك با ساير واحد هاي استاني و مراکز تحقیقاتی اجرا خواهد شد ، بديهي است انجام اين طرح هاي مشترك نتايج چندجانبه اي  ازجمله ارتقا’ دانش متخصصان واحد هاي مختلف ، استفاده بهينه از نيروي انساني موجود بویژه دانشجویان، امكان پرداختن بيشتر به مسائل كيفي ، تجهيز بيشتر واحد هاي تابعه و شايد از همه مهمتر ايجاد هماهنگي و تشكيل يك شبكه آزمايشگاهي و كارگاهي  منسجم در امر حفاظت آثارتاريخي وفرهنگي را در برخواهد داشت . همکاری در امرآموزش و ارتقاء كمي و كيفي دانش حفاظت و مرمت  آثار فلزي در سطح كشوربديهي است در مقوله حفاظت ومرمت اموري همچون  آموزش ، اجرا و پژوهش هاي بنيادين از جمله امور توا’م بشمار مي روند و تمامي ابعاد فوق در جزءجز چالش های اين حوزه حضور تام دارند ، در همين راستا اين گروه به منظور دستيابي به اهداف خوداقدامات به شرح ذيل  رابا همكاري ساير بخش هاي مسئول در دستور کار دارد :

الف – تشكيل سمينار هاي يك روزه در زمينه حفاظت ، مرمت و نگهداري آثار فلزي  با حضور متخصصان امرحفاظت و مرمت به منظور تبادل تجربيات موجود در سطح سازمان متبوع بصورت  دو سالانه

ب –  محول نمودن برخي وظايف در حوزه طرح هاي پژوهشي ،حفاظتي به طورتعريف شده بر اساس آئين نامه ها و مدارج تحصيلي به بخش خصوصي و دانشجويان رشته حفاظت و مرمت

ج – توزيع مقالات و اطلاعات بدست آمده درحوزه حفاظت و مرمت آثار فلزي در بين واحد هاي مختلف برحسب ضرورت هاي اجرائي.

د –  پيشنهاد بهره برداری از دوره هاي آموزشي داخل و خارج از كشور جهت متخصصان واحد هاي تابعه سازمان بر اساس سوابق و  اولويت هاي موجود.

ه – تشكيل دور هاي كوتاه مدت آموزشي در خصوص كليات مرمت آثار فلزي در سطح سازمان ميراث فرهنگي و گردشگری.

و – تشكيل يك دوره كوتاه مدت آموزش عملي (work shop) در خصوص حفاظت ومرمت آثار فلزي در سطح بين المللي

ب-فعاليت هاي اجرايي :طرح هاي در دست اجرا:

اين گروه بصورت سالانه نسبت به تعريف طرح هاي كاربردي ، بنيادين و توسعه اي اقدام مي نمايد . طرحهاي مزبور بنا به ماهيت فعاليت گروه و سياست هاي كلان پژوهشكده ساختاري كوتاه مدت (يكساله) و بلند مدت (چند ساله)مي باشند . در سال جاري اين گروه سه طرح زیر توسط گروه حاضر تعريف و در دست اجرا می‌باشد:

.نقره درايران(فاز اول و دوم(-2.تكميل اقدامات حفاظتي و ارائه تابوت ارجان-3.اقدامات حفاظتي تابوت برنزي چوبتراش لرستان(با همكاري آزمايشگاه حفاظت و مرمت قلعه فلك و الافلاك)

طرح هاي اجرا شده:

1)اقدامات حفاظتی تابوت فلزی ارجان

2)اقدامات حفاظتی پرچم  فلزی شهداد

3)اقدامات حفاظتی اشیاء نقره ای قوری قلعه پاوه- کرمانشاه

4)اقدامات حفاظتی مجموعه آثار فلزی ایلام

5)همکاری در بررسیها و اقدامات حفاظتی اشیاء کلماکره لرستان

6)بررسیهای آسیب شناسی و فن شناسی مجسمه مرغ دریایی مصری

7)بررسی کاربرد لیزر در پاکسازی آثار فلزی

8)بررسی بازدارنده ها در تثبیت یون کلرور در آلیاژ های مس

9)اقدامات حفاظتی برروی نمونه های فلزی مکشوفه از معادن باستانی وشنوه

10)بررسی پدیده خوردگی بر روی مجسمه های فلزی شهر تهران

11)بررسی و حفاظت نمونه ترکیبی از فلزو چوب متعلق به شهر سوخته سیستان

تعدادي دستور العمل توسط گروه فلز تهيه و تكثير شده است:

1..شناسايي الياژها و محصولات خوردگي اثار تاريخي- فرهنگي به روش شيمي تر جهت به كار گيري در ازمايشگاه ها و كارگاه هاي حفاظت و مرمت اثار تاريخي- فرهنگي؛ تهيه كننده: خانم فرشته رحيمي

2.تشخيص خوردگي فعال در اثار فلزي جهت استفاده موزه داران و مسئولين موزه ها؛ تهيه كننده: اقاي مجيد قاضيان

3.شرايط نگهداري و تميزكاري اثار فلزي در گنجينه ها جهت استفاده موزه داران و مسئولين موزه ها؛ تهيه كننده: اقاي مجيد قاضيان

اعضاي گروه:همكاران ثابت:

پرستو نعيمي طرئي:كارشناس شيمي و كارشناس ارشد مرمت اثار.مسئول گروه فلز و مسئول بخش الكتروشيمي

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1080

محمود قاسمی: مهندس معدن و مسئول بخش فلزشناسی

آدرس پست الکترونيکي:  m-ghazian@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1007

ثريا اليكايي: كارشناس ارشد باستان شناسي

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1080

همكاران موقت:

شيدا خبير: كارشناس شيمي و كارشناس ارشد مرمت اثار

تماس باما:

آدرس پستي: تهران، خيابان امام خميني، نبش سي تير، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخي ـ فرهنگي

صندوق پستي: 4834- 11365

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)

فکس: 6736460 (21 98+)

4.گروه کاغذ و نسخ خطی:

با توجه به گستردگي نسخ‌خطي و آثار كاغذي، تنوع شرايط اقليمي در ايران و با در نظر داشتن اين امر كه كاغذ بدليل ماهيت ساختاريش قابليت آسيب‌پذيري بالايي داشته و آثار كاغذي بجا مانده از گذشتگان جزو اسناد و مدارك با ارزشي است كه حفظ و صيانت از آنها از وظايف و اهداف سازمان ميراث فرهنگي مي‌باشد. از طرف ديگر عدم وجود كارگاههاي مرمتي در استانهاي كشور و با توجه به وظايف ستادي پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي _ فرهنگي، تشكيل گروه تخصصي حفاظت و مرمت آثار كاغذي الزامي به نظر مي‌رسيد.

لذا گروه حفاظت و مرمت آثار کاغذی همزمان با تشکيل ساير گروههای تخصصي مرمتي در سال 1379  در پژوهشکده، شکل گرفت. اين گروه با امكانات موجود فعاليتهای پژوهشی و اجرايی خود را در زمينه حفاظت و مرمت كتب و نسخ‌خطي  آغاز نمود و در نظر دارد با تكميل دستگاهها و تجهيزات تخصصي، فعاليتهاي حفاظتي مرمتي استاني و كشوري را گسترش بخشد.

گروه مذكور با ارائه طرحهاي پژوهشي، اجرايي، پشتيباني و نظارت در جهت بهبود شرايط حفاظت و مرمت در كشور قدم بر‌مي‌دارد و  با در نظر داشتن اهداف زير به فعاليتهاي خود سمت و سو داده است.

زمینه‌های فعالیت:

1-ارائه و اجراي پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرمت مرتبط با واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري

 2- گسترش تجهيزات تخصصي گروه در جهت پيشبرد فعاليتهاي كشوري

 3- ارائه دستورالعملهاي حفاظتي و مرمتي در جهت بهينه‌سازي شرايط و روشهاي نگهداري و مرمت آثار كاغذي

4- برقراري ارتباط و تبادل اطلاعات با مراکز داخلی و خارجی معتبر فعال در زمينه‌های مرتبط

 5- آموزش روشهای حفاظت و مرمت آثار کاغذی (برگزاري جلسات سخنراني و كلاسهاي آموزشي) به نيروهايي

که در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمانها مشغول به کار هستند.

6-نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاههاي مرمتي و مرمت كتب و نسخ‌خطي موجود در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمانها

 7- فعال كردن بخشهاي مختلف مرتبط با امر مرمت آثار كاغذي

بطور مثال: راه‌اندازي و تجهيز بخش صحافي در گروه

 8- طراحي و ساخت ابزار و ادوات مرمتي مربوط به بخش حفاظت و مرمت آثار كاغذي 9- ارائه خدمات در جهت حفظ و مرمت و ارائه راهكارهاي لازم در جهت نگهداري هرچه بهتر نسخ‌خطي مجموعه‌های خصوصي

 9- به روز نگاه داشتن معلومات و استفاده از آخرين دستاوردها و روشهاي اجرايي در دنيا

 10- مستندنگاري پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرتبط و تهيه جزوات و فيلم‌هاي آموزشي

 11-چاره‌انديشي در جهت رفع نواقص و كمبودهاي موجود در بخش ( اعم از مسائل ستادي و دستگاهي)

 12- همكاري با دانشجويان دانشگاههاي مرتبط

1.بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي _ شهاب سيفي‏ - آزاده نصيريان - لي‌لي کردواني

سال اجرا: 1383-1384

2. طرح پژوهشي _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازي کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطي و چاپ سنگي موجود در کتابخانه مرکزي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 5 سال

3. طرح پژوهشي _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازي کارگاه مرمت در بنياد ايران‌شناسي استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ‌خطي اهداء شده به بنياد مذکور

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: خانم آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 4 سال

طرح هاي دردست انجام:

1- بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی _ شهاب سيفي‏ - آزاده نصيريان  - لي‌لی کردوانی سال اجرا: 1383-1384

2- طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازی کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطی و چاپ سنگی موجود در کتابخانه مرکزی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 5 سال

3- طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت در بنياد ايران‌شناسی استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ‌خطی اهداء شده به بنياد مذکور

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: خانم آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 4 سال

طرح هاي انجام شده:

1- بررسي تاثير ذرات معلق در هوا بر مواد كتابخانه‌اي

مجري طرح: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1379

2- طرح آسيب‌شناسی، اسيدزدايی، پاکسازی و مرمت صفحات و جلد چرمی قرآن خطی (بررسي تيشو، چسب و آسيبهاي ناشي از آنها در مرمتهاي غير اصولي يك جلد قرآن)

مجری طرح: فروغ کاسب  _ ماندانا طيبي

همکاران طرح: شهاب سيفی- آرين لاچين _ زهرا وطن پرست

سال اجرا: ابتدای سال 1380 تا پايان سال 1381

3-بررسي تاثير آلودگيهاي قارچي ناشي از ذرات معلق در هوا بر مواد كتابخانه اي

مجري: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1380

4-اقدامات اضطراري براي جلوگيري از شيوع قارچ در مجموعه هاي آثار كاغذي

مجري: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1383

5-بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار‌رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: آقاي شهاب سيفي

سال اجرا: 1383-1384

طرحهاي پيشنهادي

6- صحافي يك جلد قرآن خطي مرمت شده در گروه آثار كاغذي پژوهشكده حفاظت و مرمت

7-راه‌اندازي و تجهيز بخش صحافي 

8- مرحله دوم بررسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني ( طرح پژوهشي سال 83-84 )شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخه‌هاي موجود در كتابخانه‌هاي تهران و شهرستانها و همچنين 10 نسخه خطي دوره ايلخاني مربوط به موزه دوران اسلامي و مرمت يك نسخه از آنها

ب) آناليز رنگهاي بكار‌رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

9-طرح پژوهشی _ اجرايي بلند مدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت در کاخ موزه گلستان و نظارت بر مرمت نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه سلطنتي

( در خصوص بررسي‌هاي آزمايشگاهي و مرمت نسخ‌خطي موجود )

10-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطی و چاپ‌سنگی موجود در کتابخانه مرکزی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

11-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازی کارگاه مرمت در بنياد ايران شناسی استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ خطی اهداء شده به بنياد مذکور

12-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر حفاظت و مرمت نقشه‌ها، اسناد و مدارك( پلات، ترانسپارانت، فرمهاي مردم‌شناسي و...) موجود در مركز اسناد سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

13-  ارائه خدمات در جهت مرمت نسخه‌هاي شخصي ( حدود 200 سند دست‌نويس )

ساير فعاليت ها:

1.همكاري در برگزاري دوره آموزشي مرمت آثار كاغذي، نقاشی و پارچه در موزه هنرهای تزيينی  اصفهان جهت همكاري بر اساس درخواست انجمن دوستداران موزه هنرهاي تزييني:

پيرو هماهنگيهاي به عمل آمده از سوي انجمن دوستداران موزه هنرهاي تزئيني اصفهان با پژوهشكده حفاظت ومرمت آثار تاريخي _ فرهنگي سمينار كارگاهي و آموزشي ‌« مرمت‌آثار كاغذي و نقاشی » از تاريخ 1/3/1384 لغايت 12/3/1384 در محل موزه هنرهاي تزئيني با تدريس آقاي احمد مقبل از كارشناسان مرمت در خارج از كشور برگزار گرديد. از طرف  پژوهشكده حفاظت و مرمت، فروغ کاسب مسئول بخش حفاظت و مرمت آثار کاغذی با ارائه پوستر (توضيح و نقد روشهای مرمت مرقع گلشن موجود در کاخ گلستان و يک قطعه پاپيروس مصری موجود در گالری هنر فرير و گالري آرتور م.سكلر مؤسسه اسميت‌سونيان واشنگتن امريکا )، دستور‌العملهای حفاظتي آثار كاغذي و جزوه‌اي در خصوص معرفي گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي در سمينار مذكور شرکت کرد.

2.بررسي نسخ‌خطي ايلخاني و شركت در كنگره فرهنگ و تمدن ايران درعصر ايلخاني و احياي ربع رشيدي :

بخش حفاظت و مرمت آثار كاغذي جهت شركت در کنگره ( واحد تاريخ دانشگاه علوم انساني تبريز از تاريخ 27 لغايت 31 ارديبهشت 84 ) به استان آذربايجان شرقي عزيمت نمود. در اين مأموريت ضمن بازديد از موزه‌ها و مراكز مختلف مرمتي موجود در تبريز، نسخ‌خطی مربوط به دوره ايلخاني نيز بررسي شد.

در سفر انجام شده ضمن مذاكره با مسئولين، امكان دسترسي به نسخه‌هاي خطي منحصر بفرد دوره ايلخاني در كتابخانه ملي تبريز فراهم شد.

3.علاوه بر اين بر اساس بررسي‌هاي تخصصي كه توسط كارشناسان مرمت و شيمي اعزامي انجام گرفته شد و همچنين  با توجه به مشكلات حفاظتي و مرمتي كتب موجود در كتابخانه ملي، مقرر گرديد گروه حفاظت ومرمت آثار كاغذي پژوهشكده حفاظت ومرمت آثار تاريخي - فرهنگي جهت انجام  پروژه‌هاي اجرايي _ پژوهشي و آموزش نيروهاي فعال در آن مركز همكاري نمايد.

4.ادامه بررسي، ‌مستند‌نگاري و نمونه‌برداري از نمونه‌هاي مطالعاتي دوره ايلخاني موجود در كتابخانه‌هاي تهران و شهرستانها در جهت ادامه اجراي طرح پژوهشي بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني ( سال 83- 84 )

5.برگزاري جلسات سخنراني و كلاسهاي آموزشي حفاظت و مرمت نسخ‌خطي:

اين جلسات در جهت آموزش نيروهاي شاغل در واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و سازمانهاي ديگر  انجام مي‌گيرد.

جلسات فوق در جهت آشنايي عمومي كاركنان مركز اسناد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري طبق برنامه ذيل در آن مركز برگزار مي‌گردد:

روز      تاريخ     ساعت

شنبه      1/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

دوشنبه   3/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

سه‌شنبه   4/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

همزمان با برگزاري آخرين جلسه، با توجه به درخواست  رياست محترم مركز اسناد مقرر گرديد 2 جلسه ديگر برگزار گردد.

دوره مقدماتي آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي، نگهداري و مرمت نسخ‌خطي:

دوره آموزشي " نگهداري آثار كاغذي براي جمعداران و امناي اموال"

دوره آموزشي نگهداري آثار كاغذي براي جمعداران و امناي اموال فرهنگي از 18 تا 22 آذر ماه با هدف جلب توجه بيشتر به آسيبهاي آثار كاغذي موجود در مخازن موزه‌ها و روشهاي صحيح نگهداري از آنها، توسط گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي با همكاري بخش آموزش در پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي برگزار مي‌گردد.

شناسايي آسيبهاي آثار كاغذي، مستندنگاري از آثار كاغذي و آسيبهاي موجود، معرفي ابزار و وسايل مورد نياز جهت نگهداري و انبار كردن آثار كاغذي، دسته‌بندي آثار كاغذي،آشنايي با روشهاي سنتي حفاظت و مرمت آثار كاغذي ، روشهاي صحيح و به روز نگهداري و انبار كردن آنها مباحثي است كه براي آشنايي بيشتر امناي اموال و جمعداران در اين دوره به آنها پرداخته خواهد شد.

بازديد از دو مركز نگهداري اسناد ( سازمان اسناد ملي ايران – موزه رضا عباسي ) نيز در برنامه اين دوره گنجانده شده است.

شركت‌كنندگان اين دوره را امناي اموال فرهنگي و جمعداران ( بخشهاي دولتي و خصوصي ) از سراسر كشور و افراد واجد شرايط تشكيل مي‌دهند.

به كارشناساني كه در كلاسها حضور فعال داشته و در پايان دوره گزارشي كامل و مصور ارائه دهند گواهي حضور اهداء مي‌شود.

ضمناً نمايشگاهي نيز توسط سه شركت وارد كننده لوازم و تجهيزات تخصصي نگهداري و انبار كردن آثار در جنب اين دوره به معرفي لوازم مربوطه مي‌پردازند.

دوره آموزشي «آشنايي با آسيب‌هاي آثار كاغذي، روش‌هاي نگهداري و مرمت نسخ خطي »

دومين دوره آموزشي با عنوان « آشنايي با آسيب‌هاي آثار كاغذي، روش‌هاي نگهداري و مرمت نسخ خطي » از تاريخ 11 لغايت 15 شهريور ماه در بخش آموزش و كارگاه مرمت گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي پژوهشكده برگزار خواهد شد.

شركت‌كنندگان اين دوره، دانشجويان رشته مرمت آثار از دانشگاه‌هاي مختلف، كارشناسان مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران ونيز علاقمندان اين رشته مي‌باشند. لازم به ذكر است كه شركت‌كنندگان اين دوره بر اساس اولويت در ثبت‌نام انتخاب شده‌اند و در دوره‌هاي بعدي از بين كارشناسان واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كه در بخش آموزش اين پژوهشكده ثبت‌نام كرده‌اند انتخاب خواهند شد.

در اين دوره، بازديد از بخش مرمت كتابخانه مجلس شوراي اسلامي نيز درنظر گرفته شده است. 

سومين دوره مقدماتي « آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي، نگهداري و مرمت نسخ‌خطي » در سال جاري از تاريخ 4 تا 8 آذرماه سال جاري توسط گروه حفاظت و مرمت آثار کاغذي با همكاري بخش آموزش برگزار خواهد شد. شرکت‌کنندگان اين دوره را كارشناسان ميراث فرهنگي كشور و ديگر مراکز مرتبط با اين رشته همچون مركز مطالعات و تحقيقات جنگ سپاه و شركت كنندگان آزاد تشكيل ميدهند.

مباحث اين دوره عبارتند از :

1.آشنايي با کاغذ و روش ساخت آن

2.آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي

3.آشنايي تخصصي با آسيبهاي بيولوژيکي و بخش فرسودگي زيست محيطي

4.آشنايي با روشهاي نگهداري و انبار کردن آثار کاغذي

5.آشنايي با مراحل مرمت کاغذ به طور تئوري و عملي

6.آشنايي با تجهيزات و وسايل تخصصي مرمت کاغذ

7.بازديد ازبخش مرمت کتابخانه مجلس شوراي‌اسلامي

پس از برگزاري اين دوره‌هاي مقدماتي پژوهشكده در نظر دارد، در سال آينده دوره تکميلي که به شناخت روشهاي مرمت آثار کاغذي اختصاص دارد برگزار نمايد.

مدرسين اين دوره خانم‌ها : فروغ كاسب، آزاده نصيريان و آقاي شهاب سيفي و خانمها فضه رحيمي و بيتا خوانساري عتيق به عنوان همكاران جهت اجراي بخشهاي عملي مي‌باشند.

انتشارات:

1- دستورالعمل حفاظتي 1: مراقبتهاي اساسي از كتب

2- دستورالعمل حفاظتي2: انبار كردن آثار كاغذي

3- دستورالعمل حفاظتي3: محافظت از مواد كتابخانه‌اي در برابر آلاينده‌هاي موجود در هوا،

4- ارائه مقاله « روشهاي نگهداري و حفاظت آثار كاغذي در منازل »  براي سايت خبرگزاري ميراث ( ميراث خبر )

5- مرمت يك جلد قرآن خطي و بررسي تيشو، چسب و آسيبهاي ناشي از آنها در مرمتهاي غير اصولي

اعضاي گروه:     

 گروه فوق در حال حاضر فعاليت خود را با همكاري افراد متخصص در رشته‌هاي مرمت و شيمي ادامه مي‌دهد.

شماره داخلي اين گروه:1009  و 1045 مي‌باشد.

 كارشناس مرمت: 1 نفر  

فروغ كاسب ( مسئول بخش حفاظت ومرمت آثاركاغذي )        

پست الکترونیک: f.kaseb@rcccr.org

 ك%A